Araştırma nerede biter, yeni soru nerede başlar?

Bir araştırmanın sonuna geldiğimizi nasıl anlarız?

Kod çalıştığında mı? Deney tamamlandığında mı? Beklediğimiz fark ortaya çıktığında mı? Yoksa sonucu açıklayabildiğimizde mi?

Bunların her biri önemli bir eşik. Fakat aynı şeyi ifade etmiyorlar.

Bir uygulama doğru çalışabilir, sınadığımız düşünce beklenen desteği bulmayabilir. Bir deney tamamlanabilir, sonucu karar vermeye yetmeyebilir. Belirli koşullarda güçlü bir bulgu elde edebiliriz; başka koşullarda ne olacağını hâlâ bilmeyebiliriz.

Autorite’de üzerinde durduğum meselelerden biri bu ayrım: Bir çalışmanın hangi sorumluluğu tamamladığını söyleyebilmek ve onun açık bıraktıklarını ayrıca korumak.

Önce neyi bitirmeye çalıştığımızı bilmek

“Geçmiş bilgisi işe yarar mı?” sorusunu ele alalım.

Bu haliyle sorunun belirgin bir sonu yok. Geçmişin uzunluğunu değiştirebilir, başka görevler seçebilir, farklı modeller deneyebiliriz. Her sonuç yeni bir karşılaştırma ihtimali doğurur.

Soruyu sınanabilir hale getirmek için sınırlandırmak gerekir. Hangi görevde, hangi geçmiş bilgisiyle, hangi karşılaştırmaya göre fayda arıyoruz?

Autorite’nin RP002A çalışması bu nedenle farklı koşulları ayırıyor: Mevcut gözlemin yeterli olduğu durum, geçmişin ek bilgi taşıdığı durum ve geçmiş değişse de geleceğe ilişkin görev için bilgi katmadığı durum.

Bu ayrımlar, “geçmiş faydalıdır” gibi geniş bir cümlenin yerine daha belirli sorular koyuyor.

Çalışmanın kapanabileceği yer de böyle oluşuyor. Baştan belirlenen karşılaştırmalar tamamlandığında, karar kuralları uygulandığında ve sınırlar kayda geçtiğinde belirli bir araştırma paketini kapatabiliriz.

Daha geniş soru yaşamaya devam edebilir.

Bir sonucun ardından soruyu değiştirmek

Araştırma sırasında başlangıçta düşünmediğimiz bir örüntü fark edebiliriz. Bir koşul beklenenden farklı davranabilir. Başarılı görünen bir yöntem, başka bir karşılaştırmada avantajını kaybedebilir.

Bunlar araştırmanın verimli anları. Fakat sonradan fark edilen bir örüntüyle baştan sınanması kararlaştırılmış iddiayı birbirine karıştırmamak gerekiyor.

Bir farkı açıklayabilecek yeni bir düşünce geliştirdiğimizde, o düşünce henüz açıklama adayıdır. Önceki deney, onu sınamak için tasarlanmamış olabilir.

Aynı şekilde, bir fayda koşulunun karşılanmaması iki yöntemin eşdeğer olduğunu kendiliğinden göstermez. Eşdeğerlik de kendi ölçütünü ve sınamasını gerektirir.

Yeni sorunun başladığı yer bazen tam burasıdır: Elimizdeki kaydın cevap vermeye yetmediği, fakat neyi sormamız gerektiğini daha açık gösterdiği nokta.

Kapanışta geriye ne kalmalı?

Bir araştırmayı yalnızca “tamamlandı” diye işaretlemek, sonradan dönmek için fazla az bilgi bırakır.

Hangi iddia destek buldu? Hangisi desteklenmedi? Hangi karşılaştırma kararsız kaldı? Yöntemde sapma oldu mu? Sonuç hangi varsayımlar altında geçerli?

Autorite’nin araştırma programında döngülerin kapanabilir olması, bu soruların kayda geçirilmesiyle birlikte düşünülüyor. Sonuçların yanında sentez, açık sorular ve o aşamadaki bilgi durumunun sabit bir kaydı bulunmalı.

Böylece sonraki çalışma, yalnızca en ilgi çekici bulgudan hareket etmez. Karşı örnekleri, başarısız girişimleri ve kapsam dışı bırakılan meseleleri de devralabilir.

Kapanışın değeri burada: Bir sonraki çalışmanın nereden başlayacağını belirsiz bir hatıraya bırakmamak.

Her yeni soru, devam etme zorunluluğu doğurmaz

Bir araştırmanın sonunda pek çok olası yön ortaya çıkabilir. Bunların hepsini aynı anda takip etmek mümkün değildir.

Bazıları mevcut sonucun anlaşılması için gereklidir. Bazıları başka bir yönteme, veriye veya kaynağa ihtiyaç duyar. Bazıları da şimdilik yalnızca ilginçtir.

Bu ayrımı yapmak, araştırmaya ara vermeyi de mümkün kılar. Açık bir soruyu kaydetmek, onu hemen cevaplamayı üstlenmek değildir.

Önemli olan, neden açık kaldığını ve yeniden ele alındığında neye ihtiyaç duyacağını yazabilmek.

Belirli bir sorumluluğu tamamlayan çalışma kapanabilir. Yeni soru ise kendi kapsamını, yöntemini ve başarı koşulunu bekleyebilir.

Araştırmanın sürekliliğini böyle düşünüyorum: Her şeyi açık tutarak değil, neyi hangi gerekçeyle kapattığımızı koruyarak ilerlemek.

Bir çalışmanın son cümlesi bazen cevap olur. Bazen de artık daha doğru sorabildiğimiz bir soru.

Kaynak notu: Yazı, Autorite’nin araştırma sözleşmeleri, döngü kapanışı ve program sürekliliği yaklaşımına dayanır. Yeni bir deney sonucu veya güncel döngü durumu bildirmez.

Autorite · Bir sorudan sınanabilir araştırmaya · Başarısız bir deney nasıl yayımlanır? · Bir düşüncenin izini sürmek